http://ir.haramaya.edu.et//hru/handle/123456789/83 2026-04-17T21:56:43Z 2026-04-17T21:56:43Z MAAMMITUU GAARRADOO DAMISSEETIIN Dr.Immaana Bayyaanaa (PHD) Dr.Jeeylaan Amaan (PHD) http://ir.haramaya.edu.et//hru/handle/123456789/8371 2025-05-07T06:30:56Z 2024-04-01T00:00:00Z

XIINXALA TOOFTAALEE HUBANNOON DUBBISUU BARATTOOTAA KUTAA 10FFAA BARNOOTA AFAAN OROMOO MANA BARNOOTA CALANQOO SAD. 2FFAA: GODINA HARARGEE BAHAA AANAA MEETTAA MAAMMITUU GAARRADOO DAMISSEETIIN; Dr.Immaana Bayyaanaa (PHD); Dr.Jeeylaan Amaan (PHD) Kaayyoo guddaan qorannoo kanaa tooftaalee( mala) hubannoon dubbisuu barattoota kutaa 10ffaa barnoota Afaan Oromoo Mana Barumsaa Calanqoo Sad. 2ffaa qacceesuun furmaata kaa‟uudha. Kayyooleen gooree qorannoo kanaa immoo hubannoon dubbisuu barachuufi barsiisuuf xiyyeeffannoon tooftaalee hubannoon dubbisuuf keennama jiruu, wantoota hubannoon dubbisuu barattootaarratti guufuu ta‟aniifi gahee barataafi barsiisaan hubannoon dubbisuu barachuufi barsiisuuf qabu xinxaluudha. Iddaattootni qorannichaa barsiisota Afaan Oromoo mana barumsaa armaan olitti eerame kutaa kurnaffaa barsiisaniifi barattoota kutaa kurnaffaa baratanidha. Akka madda odeeffannootti barsiisonni mana barumsichaa sadii mala iddatteessuu ammargeen, barattoota 100 ammoo mala iddatteessuu carraa sirnaawwaatiin filatamaniiru. Malli qorannoo kanaas mala qorannoo makaadha. Meeshaaleen odeeffannoon ittiin funaanamaanis qormata, af gaaffii, bar-gaaffiifi daawwannaa dareeti. Haala qaacceessa ragaa ilaalichisee odeeffannoon ragaa kennitootarraa funaanamanis mala akkamtaafi hangamtaatiin qaccefamaniiru. Argannoon qorannichaas kan mul‟isu tooftaan hubannoon dubbisuu barsiisuu barsiisotaa daree keessatti hojiirra oolaa jiru barattootni sagaleesuun dabaree dabareen akka dubbisan gochuufi irra guddeessa hojiileen dubbisuu barsiisuu bifa gaaffiifi deebii afaaniin kan geggeeffamudha. Gaheen barattootaas si‟aa‟inaan barnootaa A/O keessatti hirmaachuun yookiin hubannoon dubbisuuf fedhiin qaban xiqqaadha. Kitaaba barnootaa qabatanii dareetti argamuu dhabuufi yeroo barnootaa alatti kitaaba dabalataa dubbisuun hubannoo argachuuf carraqqiin godhan laafaadha. Dubbisa calliisaa irra dubbisa sagaleessuutu hojiirra oola. Yeroon caalmaatti dubbisa hubannoo dubbisuuf kenname sagaleessanii dubbisuu barattootaan kan saamamedha. Barsiisotni daree tooftaawwaniifi adeemsawwan beektotaafi qorattootaa dubbisuun eeraman akkaataa barbaachisaa ta‟een kan hojjiirra hin oolchinedha. kanaaf sabaabni karaa barsiisaan ibsame kitaaba barnootaa barattoota hundaaf kennamu dhabuufi wayitiin barnootaa kan QB fi mana barumsaatiit kenname walsimuu dhabuudha. Kanarraa ka‟uun tooftaan hubannoon dubbisuu barsiisuu geggeeffamaa jiru akka barbaadametti si‟aa‟inaan kan deemaa jiru miti. Kana waan ta‟eef, hanga danda‟ametti tooftaa hubannoon dubbisuu barsiisuu beektotaan eeraman hojiirra oolchuutu irra jira. Barsiisaan maaliifi akkamitti akka barsisu hubatee si‟aa‟inaan hubannoon dubbisa dubbisuu ykn barruu dubbisuu yeroo jirutti fayyadammuun dhiyeessuudha. Kana malees, qaamni isaa ilaallatu ktaaba barataa hundaaf kennuufi wayitii barnootaa walsimsiisuu qaba 98

2024-04-01T00:00:00Z Gaaddisaa Roobaa Ahmad Dr.Jeeylaan Amaan (PhD) Fiqaaduu Baldaa (Piroof. Gargaaraa) http://ir.haramaya.edu.et//hru/handle/123456789/8369 2025-05-07T06:28:17Z 2023-04-01T00:00:00Z

XIINXALA HAAS-BARRUU OGEESSOTA FAYYAAFI WALLAANAMTOOTAA: HOOSPITAALA WALII GALAA HARAMAAYAA IRRATTI KAN XIYYEEFFATE Gaaddisaa Roobaa Ahmad; Dr.Jeeylaan Amaan (PhD); Fiqaaduu Baldaa (Piroof. Gargaaraa) Ka’umsi qorannoo kanaa waliin dubbiifi wal hubannaa ogeessota fayyaafi wallaanamtootaa keessatti rakkoowwan uumamaniidha. Kaayyoon qorannoo kanaas xiinxala haas-barruu ogeessota fayyaafi wallaanamtootaa: waliin dubbii ogeessota fayyaafi wallaanamtootaa hoospitaala walii galaa haramaayaa irratti xiyyeeffachuun xiinxala gaggeessuudha. As keessatti sababni waliin dubbii isaanii keessatti rakkoon uumamuuf maaliif akka ta’e adda baasuu, wal hubannaa isaanii keessatti wantoonni gufuu ta’an maalfaa akka ta’an xiinxaluufi waliin dubbii isaanii keessatti hangam takka akka wal hubatan gadi fageenyaan xiinxaluun addeessuufi ibsuudha. Qorannoon kun mala qorannoo akkamtaatiin kan gaggeeffame ta’ee, Yaadiddama qorannoo gochaa sanyaabsaa fayyadamuun kan gaggeeffameedha. Maddi ragaalee qorannoo kanaa madda raga tokkoffaadha. Dhuma irratti argannoon Qorannoo kanaas, Waliin dubbii ogeessoni fayyaafi wallaanamtoonni gaggeessan keessatti akka isaan wal hin hubanneef wantoonni sababa ta’an, ogeessonni fayyaa afaan wallaanamtootaa sirritti beekuu dhabuufi waliin dubbiin doktoroonni tokko tokko wallaanamtootaa wajjiin gaggeessan ulaagaa waliin dubbii guutuu dhabuu, dhukkubsattoonni dabaree eeggachuuf osoo wallaansa hin arganne turuu, jechoota haaraafi hiikaa tokkoo ol qabu fayyadamuu, garaagarummaa loogaafi afaan walii sirritti beekuu dhabuu akka ta’e qorannoo kana keessatti bira ga’ameera. Walumaa galatti rakkoo kana furuuf waliin dubbiin ogeessonni fayyaa wallaanamtootaa wajjiin gaggeessan kan wallaanamtoota jiddu gala godhate ta’uu akka qabuufi immoo duudhaa ogummaa isaaniin hoggananuufi madaalamuu qabaaachu akka furmaataatti lafa kaa’ameera. 70

2023-04-01T00:00:00Z Nutinuuf Balaayinaatiin http://ir.haramaya.edu.et//hru/handle/123456789/8067 2024-12-24T06:19:33Z 2024-05-01T00:00:00Z

XIINXALA MIRRIISSA GUUZA GALAA AANAA CIROO IJA FALAASAMA HAWAASA OROMOOTIN QORANNOO BARNOOTA DIGRII LAMMAFFAA (MA) Nutinuuf Balaayinaatiin Ka’umsi qorannoo kanaa gahee falaasamni hawaasa Oromoo mirriissa guuza galaa keessa jiru gara ijaarsa hawaasummaafi diinagdee keessatti qabu guddaa tahee osoo jiruu xiyyeeffannoon kennameefi qorannoon gaggeeffame jiraachuu dhabuudha.Kaayyoon qorannoo kanaa Gahee falaasama hawaasaa Oromoo mirriissa guuza galaa aanaa Ciroo keessatti qabu ija falaasama hawaasa Oromootiin xiinxaludha.Qorannoon kun saxaxa sanyaabsaa keessaa sanyaabsa qabatamatti dhimma baheera.Qorataan madda ragaalee tokkoffaatti dhimma bahuun; iddattoo qorannichaa tooftaalee iddeetteessuu miti-carraa keessaa mala iddatteessu akkayyoo filachuun dhimma bahe gaggeessera.Meeshaalee funaansa ragaalee dhimma itti bahaman immoo: daawwannaa, af-gaaffiifi marii garee xiyyeeffannooti.Ragaalee Qorannicha ija yaadiddama Hawaasummaafi yaadiddama Caaseessummaa bu’uureeffachuun kan qaacceeffameedha.Argannoowwann ijoo qorannichaa:gahee duudhaan qabiyyeen mirrissa guuza galaa aanaa Ciroo ija falaasama hawaasa Oromootiin ijaarsa hawaasummaa gara duudhaa hawaasichaa itti fufsiisuu, safuu sabichaa kunuunsuufi labata barsiisuu danda’uu ;aadaa hojii gaariin dinaagdee cimaa uumuufi ittii fufsiisuu, guddina dinagdee nama dhuunfafi hawaasichaa dabaluuf gumaata qabaachu, walitti dhufeenya hawaasichaa cimsuu. Akkasumas,afwalaloo mirrissatti dhimma bahuun eebba maatii guuzaa eebbisuu, gorsa hawaasichii waliif laachuu,qeeqaa amala badaa hambisuufi duudhaa gaarii tahe walii qooduun hariiroo hawaasummaa cimsuun qaawwa hawaasummaafi dinaagdee aadaa hojii gamtaan hojjechuu keessatti mudatan mariin hiikkachuun dhimma itti bahan tahuun qorannichaan adda baheera.Yaboo qoranichaan Duudhaan hawaasichaa kun ijaarsaa hawaas-dinaagdee keessatti qabu gaarii wanta taheef gara fuulduratti kunuunsuun dhaloota dhaalchiisuun barbaachisaadha 92p.

2024-05-01T00:00:00Z DALASAA NAGAASAA BAREECHAA Imaanaa B. (Ph.D) Piroofeesaaraa Muhaammad Abdoo http://ir.haramaya.edu.et//hru/handle/123456789/8007 2024-12-19T07:13:12Z 2024-06-01T00:00:00Z

XIINXALA WALALOON DANDEETTIIWWAN AFAANII OLAANOO BARSIISUU KEESSATTI QABU; KITAABILEE BARNOOTA AFAAN OROMOO KUTAA 11FFAAFI 12FFAA IRRATTI XIYYEEFFACHUUN DALASAA NAGAASAA BAREECHAA; Imaanaa B. (Ph.D); Piroofeesaaraa Muhaammad Abdoo Qorannoon kun ‘Gaheewwan walaloon barsiisuun dandeettiiwwan afaanii olaanoo guddisuu keessatti qabu xiinxaluu’ jedhu irratti gaggeeffame. Kaayyoonsaas gaheewwan ogwalaloon dandeettiiwwan afaanii bu’uuraa barsiisuu keessatti qabu xiinxaluudha. Ka’umsi qorannichaa xiyyeeffannoon gama walaloo fayyadamuun dandeettii afaanii barsiisuun xiyyeeffannoo kan hin arganne ta’uusaati. Xinmalli qorannoo kanaa xinmala akkamtaa yoo ta’u saxaxa qorannoo ibsaatti dhimma baheera. Akkasumas, qorannoo kana gaggeesuuf yaadiddamni faayideesummaa xiyyeeffannoo qorannoo kanaati. Akeeka kana galmaan gahuuf mala iddatteessuu kaayyeffataatti dhimma bahameera. Ragaaleen qorannoo kanaaf funaanamanis mada ragaa lamaanuurraa kan argamaniidha. Kunis hashameefi afgaaffii barsiisota irraa fudhatan fayyadamuuni. Ragaaleen funaanamaanis mala qaacceessa qorannoo akkamtaatti fayyadamuun qaacceffamaniiru. Bu’aan xiinxallii ragaalee qorannichaas afeewwaan walaloo kitaabilee filataman keessatti dhiyaatan dandeettiiwwan afaanii barsiisuu keessatti itti fayyadama ogummaawwan afaanii shaakalchisuuf dhiyaachuu isaaniiti. Kanamalees, walaloon dandeettiiwwan afaanii barsiisuu keessatti faayidaa akkuma qaban danqaawwan yommuu walaloo fayyadaman mudatan jiraachuun hubatameera. Argannoon qorannoo kanaas, walaloon dandeettiiwwan afaanii akka waliigalaatti guddisuu keessatti gahee olaanaa qabaachuudha. Kana malees, walaloowwan kitaabilee Afaan Oromoo keessatti dhiyaatan dandeettiiwwan afaanii barsiisuudhaaf tooftaalee baayyeen hojiirra ooluu dhabuu, ogeeyyiin sirna barnoota afaaniifi barreessitoonni kitaabilee Afaan Oromoo qopheessan walaloof xiyyeeffannoo kennuu dhabuudha. Yaboon kennames, kitaabni barataa sadarkaa barattootaa wajiin akka wal simatutti akka gaariitti kan qophaa’eefi walaloon gosa barnoota filatamoo osoo hin taane qaama sirna barnootaa ta’uu qaba 79

2024-06-01T00:00:00Z