Abstract:
Ka’umsi qorannoo kanaa taphoonni ijoollee kanneen dandeettii dhaggeeffachuufi dubbachuu
ijoollee gabbisan dagatamaa jiraachuu isaaniiti. Bakki qorannoon kun itti gaggeeffame Aanaa
Adaamii Tulluu Jiddoo Kombolchaa yoo ta’u, kayyoon qorannoo kanaa gaheewwan taphoota
ijoollee dandeettii dhaggeeffachuufi dubbachuu ijoollee gabbisuu keessatti qaban xiinxaluu yoo
ta’u, kaayyoo kana galmaan ga’uuf qorataan mala qorannoo akkamtaatti dhimmi baheera.
Maddi ragaa qorannoo kanaa madda ragaa tokkoffaa yoo ta’u, kunis taphoota ijoollee irratti
namoota muuxannoo gahaa qaban mala iddatteessuu mitcarraa keessaa iddatteessuu
dhimmataafi darbaa dabarsaattiin filatamaniiru. Meeshaalee funaansa ragaalee keessaa
daawwannaa hirmaachisaa, marii garee xiyyeeffataafi afgaaffii fayyadamuun ragaaleen
manguddoota, barsiisota, haawwotaafi ijoolleerraa sassaabameera. Xiinmala akkamtaa keessaa
saxaxa sanyaabsa fayyadamuun ragaaleen funaannaman qaacceffamaniiru. Akka kanaan
qorataan gaaffilee bu’uuraa qaacceffamanirra dhaabbachuun taphoonni ijoollee kanneen
jechaan raawwataman dandeettii dhaggeeffachuufi dubbachuu ijoollee gabbisuu keessatti
gaheewwan asii gadii kan qaban ta’uu mirkaneeffateera. Isaanis: gahee jechoota haaraa
barsiisuu, gahee waliin dubbii barsiisuu, gahee naamusaan dhaggeeffachuufi dubbachuu
barsiisuu, gahee sodaa malee dubbachuu shaakalchiisuu, gahee ariitiin dhagayuufi dubbachuu
shaakalchiisuufi gahee yaada ofii baldhinaan ibsachuu danda’uu shaakalchuusuu fa’a akka
ta’an hubatameera. Dhumarratti, Waajjirri Aadaafi Turiizimiifi waajjirri Barnootaa Aanaa Adaamii Tulluu Jiddoo Kombolchaa taphoota ijoollee dandeettiiwwan dhaggeeffachuufi
dubbachuu ijoollee gabbisuu keessatti gahee qaban walitti qabee barreeffamatti jijjiiruun
dhaloota osoo kaayee. Akkasumas taphoonni ijoollee dandeettii afaanii duraa lamaan barsiisuu
keessatti gahee waan qabaniif maatiin mana keessatti barsiisonni mana barumsaatti osoo
taphsiisanii.
